چگونه آب را تصفیه کنیم؟

Hossein Ghahramani's picture
گردآوری و ترجمه
حسین قهرمانی

اگر به هر دلیلی (قرار گرفتن در بیابان دور از آب شهری، نجات پیدا کردن از یک حادثه یا بلایای طبیعی یا زندگی در یکی از نقاط جهان با امکانات محدود) آب تصفیه شده در دسترس نباشد، چاره ای نیست جز اینکه خودتان دست به کار شوید و آب را قبل از آشامیدن از وجود انگل، باکتری و هرگونه ناخالصی مضر دیگری پاک کنید. گامهای پیش رو را با دقت دنبال کنید و خودتان آب غیر شرب را با وسایل ابتدایی و دردسترس تصفیه کنید.

پیش از تصفیه
1
ظرفی را که را که برای نگهداری و انبار آب در نظر گرفته اید، از هرگونه آلودگی پاک کنید.

برای شستن ظرف (بطری، دبه، بشکه و ...) از آب و مایع ظرف شویی استفاده کنید. بعد از شستن، آن را درون محلول آب و مایع سفیدکننده (حاوی کلر) غوطه ور کنید. به ازای هر لیتر آب باید یک قاشق چایخوری وایتکس یا مایع سفیدکننده به آب اضافه کنید. تمام سطوح آب باید برای حد اقل 15 ثانیه در تماس با محلول قرار بگیرد سپس ظرف را با محلول ضعیفتر آب و وایتکس شست و شو دهید.

  • از ظروفی که قبلا حاوی شیر و آب میوه بوده اند استفاده نکنید. پروتئین شیر و شکر موجود در آبمیوه باعث رشد و گسترش باکتری در ظرف می شود. بطری پلاستیکی آب برای این کار مناسب است. 
2
آب را با استفاده از یک تکه پارچه تمیز، فیلتر کنید.

آب را از این تکه پارچه عبور دهید و اجازه دهید برای حداقل 30 دقیقه بی حرکت بماند و ته نشین شود. این عمل فیلتر کردن و ته نشین کردن آب مخصوصا هنگام استفاده از تصفیه کننده های شیمیایی بسیار اهمیت دارد. زیرا ناخالصی، تیرگی، کدری و رنگی بودن آب، عمل ضد عفونی مواد شیمیایی را کم اثر می کند. ​

  • می توان از پارچه کتان، سیلک، یا یک جوراب سفید تمیز استفاده کرد.
  • برای راحتی بیشتر می توانید از یک قیف استفاده کنید یا با بریدن یک بطری پلاستیکی آب یا نوشابه  از یک سوم انتهایی، یکی درست کنید. پارچه را با یک کش روی قیف بکشید. می توانید از جوراب نخی سفید نیز استفاده کنید.
  • اگر یک فیلتر تصفیه آب قابل حمل در دسترس باشد، می توانید از آن استفاده کنید.
3
به عمل پاک شدن آب سرعت ببخشید.

برای این کار مقداری سولفات آلومینیوم به آب اضافه کنید. سولفات آلومینیوم باعث می شود تمام ناخالصی ها به صورت دلمه دلمه در ته ظرف جمع شوند. 

روش های گوناگون تصفیه
1
جوشاندن

این روش بیشترین انواع عوامل بیماری زا را از بین می برد و بیش از هر روش تصفیه دیگری توصیه می شود. آب را برای 1 دقیقه کامل بجوشانید و سپس بگذارید تا سرد شود. مطمئن شوید که عمل جوشاندن کامل و با قُل های درشت انجام شود. اگر در جایی زندگی می کنید که از سطح دریا بیش از 1.5 کیلومتر ارتفاع دارد، آب را برای 3 دقیقه بیشتر بجوشانید.

  • در صورت امکان روش جوشاندن را با یکی از روش های گندزدایی شیمیایی (ضدعفونی) ترکیب کنید. جوشاندن روش کامل تری است اما گندزدایی شیمیایی آب را برای مدت زمان بیشتری در هنگام انبار کردن سالم نگه می دارد. 
2
گندزدایی (ضدعفونی) با وایتکس

ضد عفونی کردن با مایع سفید کننده یا وایتکس که برای مصارف خانگی استفاده می شود،  تمامی انواع عوامل بیماری زا را از بین نمی برد و تنها تعدادی از انواع آن را می کشد. توجه کنید که این محلول باید از نوع، بی بو، با قابلیت سفید کنندگی و بدون هیچگونه مواد پاک کننده یا شوینده دیگری باشد. حتما برچسب ظرف حاوی مایع سفید کننده را مطالعه کنید.

  • اگر محلول سفیدکننده دارای 4 تا 6 درصد کلر باشد، باید به ازای هرلیتر آب، 2 قطره از این محلول به آب اضافه کنیم، هم بزنیم و قبل از استفاده باید برای 30 دقیقه صبر کنیم.
  • اگر محلول سفیدکننده دارای 1 درصد کلر باشد، باید به ازای هرلیتر آب، 10 قطره از این محلول به آب اضافه کنیم.
  • اگر محلول سفیدکننده دارای 7 تا 10 درصد کلر باشد، باید به ازای هرلیتر آب، 1 قطره از این محلول به آب اضافه کنیم.
  • اگر آب کدر، بسیار غیر شفاف و تیره باشد یا اینکه بسیار سرد باشد، باید مقادیر بالا را به نسبت 2 برابر کنید.
  • اگر بعد از اضافه کردن کلر و گذشت 30 دقیقه هیچ گونه بوی کلری به مشامتان نرسید، دوباره به همان میزان قبلی محلول را به آب اضافه کنید و قبل از مصرف 15 دقیقه منتظر بمانید.
3
ضدعفونی با هیپوکلریت کلسیم (پرکلرین)

این محلول نیز عملکردش مشابه محلول سفیدکننده خواهد بود. ابتدا باید با گرد پرکلرین یک محلول ضدعفونی کننده درست کنیم.

  • برای تهیه محلول ضد عفونی کننده، 1 قاشق چایخوری گرد پرکلرین (7g) را در 7.5 لیتر آب یا "1 گرم" پودر پرکلرین را با "1 لیتر" آب ترکیب کنید.
  • سپس 1 قسمت از این محلول را با 100 قسمت آب برای ضدعفونی ترکیب کنید. یعنی برای ضدعفونی 100 لیتر آب باید 1 لیتر از این محلول را به آب اضافه کنید.
4
ضدعفونی با پرمنگنات پتاسیم

این ماده را می توانید از فروشگاه های لوازم آزمایشگاهی تهیه کنید. پرمنگنات پتاسیم نیز برای ضدعفونی آب کاربرد دارد اما تنها در موارد اضطراری باید استفاده شود. 3 تا 4 دانه کریستالی از این ماده را با 1 لیتر آب ترکیب کنید. آب کمی متمایل به رنگ صورتی خواهد شد. 30 دقیقه منتظر بمانید و بعد مصرف کنید.

5
ضدعفونی با یُد

این ماده به طور عمومی نسبت به کلر، اثر ضدعفونی کنندگی کمتری دارد اما در شرایط اضطراری بهتر از این است که هیچ اقدامی نکنید. 5 قطره از "ید 5 درصد" را به یک لیتر آب شفاف اضافه کنید. اگر آب خیلی کدر باشد، از 10 قطره استفاده کنید. قبل از مصرف، 30 دقیقه صبر کنید.

  • در صورت امکان اگر نمونه های تجاری قرص کلر یا قرص ید در دسترس شما بود، با خواندن روش استفاده می توانید برای ضدعفونی آب استفاده کنید. اگر روش استفاده در دسترس نبود، به ازای هر لیتر از 1 قرص استفاده کنید.
6
ضد عفونی به روش خورشیدی (SODIS)

آب را درون یک بطری شفاف پلاستیکی برزید و آن را برای حداقل 6 ساعت، در معرض نور مستقیم خورشید قرار دهید. این روش نشان داده است که برای ضدعفونی آب بسیار موثر است.

پس از تصفیه
1
درب ظرف را فراموش نکنید.

اگر از درب هایی استفاده می کنید که با پیچ خوردن بسته می شوند، باید بعد از عمل ضدعفونی، 5 دقیقه صبر کنید و سپس در ظرف را شل ببندید. سپس ظرف را خوب تکان دهید تا در ظرف همراه با شیار هایش به خوبی آغشته به آب شود. در آخر در ظرف را محکم ببندید و به میزان توصیه شده در مراحل بالا قبل از آشامیدن منتظر بمانید. این کار کمک می کند که تمام قسمت ها قبل از آشامیدن ضدعفونی شوند. 

2
در صورت نیاز طعم آب تصفیه شده را بهبود ببخشید.

آب جوشانده شده هیچ طعمی ندارد و آب ضد عفونی شده می تواند طعم قوی کلر بدهد. یک روش این است که از تکنیک هوا دادن استفاده کنید؛ یعنی آب ظرف را درون یک ظرف تمیز دیگر بریزید و این عمل را چندین بار تکرار کنید. روش دیگر این است که مقداری نمک به آب اضافه کنید. اگر همچنان طعم آب ناخوشایند بود، می توانید در صورت امکان از طعم دهنده آب استفاده کنید.

3
هنگام مصرف دقت کنید.

بعد از هر بار مصرف و باز و بسته شدن درب ظرف، دقت کنید که دستتان به دهانه ظرف، یا درب ظرف برخورد نکند. در غیر این صورت امکان آلوده شدن کل آب وجود دارد.

  • اگر می خواهید تنها مقداری از آب ظرف را بنوشید، آن را درون یک ظرف دیگر بریزید و از آن ظرف بنوشید. برخورد دهان با دهانه ظرف می تواند ظرف آب را آلوده کند.
  • اگر آب را می خواهید برای مدت طولانی انبار کنید، تاریخ روز تصفیه را روی ظرف بنویسید و آن را در یک جای خنک و تاریک برای حداکثر 6 ماه نگهداری کنید.
نکته ها: 
  • مواد ضدعفونی کننده (مایع سفیدکننده و ید) در آب گرم موثرتر خواهند بود.

  • هر شخص برای زنده ماندن به حداقل 1.9 لیتر آب در روز احتیاج دارد. برای افراد پیر، کودکان، افراد بیمار و مادرانی که به کودک خود شیر می دهند این میزان بیشتر هم خواهد بود. 

  • آبی که در اثر میعان روی گیاهان جمع شده باشد باید قبل از مصرف ضدعفونی شود. مگر این که عمل میعان به وسیله جوشاندن آب صورت گرفته باشد.

  • تمامی روش های فوق تنها عوامل بیماری زای بیولوژیکی مانند انگل ها و باکتری ها را از بین می برند. این روش ها برای از بین بردن آلودگی های صنعتی و مواد رادیو اکتیو قابل استفاده نیستند و برای از بین بردن این نوع آلودگی ها باید از روش تقطیر یا میعان آب استفاده کنید.

  • فیلتر های آب موجود در بازار عموما برای تصفیه آب شهری ساخته شده اند و تنها بعضی مواد معدنی را برای طعم بهتر تصفیه می کنند و توانایی از بین بردن انگل ها و باکتری ها را ندارند. برای اطمینان حتما دفترچه راهنمای آن را مطالعه کنید.

  • افرادی که از مشکل تیروئید رنج می برند باید قبل از استفاده از ید برای ضدعفونی آب، این نکته را در نظر داشته باشند.

  • استفاده نامناسب کلر و ید می تواند مسموم کننده باشد. بیش از مقدار توصیه شده از این مواد برای ضدعفونی آب استفاده نکنید و به یاد داشته باشید از این مواد تنها باید در موقعیت های اضطراری استفاده شود.