چگونه تب را درمان و کاهش دهیم؟

Hossein Ghahramani's picture
گردآوری و ترجمه
حسین قهرمانی

تب داشتن به خودی خود بیماری محسوب نمی شود بلکه معمولا یکی از علائمی است که با افزایش دمای بدن به ما هشدار می دهد بدن در حال جنگیدن با نوعی بیماری است. مقابله و از بین بردن کامل تب معمولا ایده خوبی نیست. زیرا این عمل موجب ایجاد وقفه در حمله به ویروس ها و باکتریهایی می شود که بدن در حال مقابله با آنها است. با توجه به این که علت تب چه چیزی می تواند باشد، باید اجازه دهیم که دوره به پایان برسد یا به دنبال روش های درمانی برای رفع بیماری باشیم که منجر به ایجاد تب در بدن شده است. در هر صورت اگر تب امان شما را بریده است و یا اگر بالا بودن بیش از حد تب باعث نگرانی شما شده است می توانید از روش های ذکر شده در این مقاله برای مقابله و پایین آوردن تب استفاده کنید.

بخش اول: اندازه گیری دمای تب
1
تب سنج مناسب تهیه کنید.

انواع مخاتلفی تب سنج در بازار موجود است که شامل نمونه های دیجیتالی و جیوه ای  می شوند. رایج ترین روش برای اندازه گیری دمای بدن برای بزرگسالان و کودکان بالای 5 سال قرار دادن نوک تب سنج در زیر زبان می باشد.

  • تب سنج دیجیتال: از این نوع تب سنح می توان با قرار دادن در دهان، زیر بغل یا مقعد دمای بدن را اندازه گیری کرد. پس از پایان اندازه گیری دمای بدن، تب سنج با صدای بوق دمای بدن را به صورت دیجیتال بر روی نمایش گر کوچک بر روی بدنه نمایش خواهد داد.
  • تب سنج تامی تیپی (مخصوص گوش): این نوع تب سنج مخصوص اندازه گیری دمای بدن با استفاده از قرار گیری در کانال گوش است. عیب اینگونه تب سنج ها نداشتن دقت کافی در صورت جرم گرفتگی گوش یا شکل خاص کانال گوش است.
  • تب سنج پیشانی (Temporal): با حرکت دادن از پیشانی به سمت شاهرگ گیجگاهی دمای بدن را اندازه گیری می کند و در صورتی که به طور صحیح انجام شود دقت مناسبی دارد. (مناسب برای بزرگسالان و کودکان بالای 3 ماه سن).
  • دماسنج های یکبار مصرف: در مدل های مختلف در بازار موجود می باشند اما این نوع تب سنج ها از دقت کافی بر خودار نیستند.
  • تب سنج غیر تماسی : با استفاده از نور مادون قرمز تنها کافی است همزمان با فشردن دکمه، تب سنج را برای یک ثانیه در مقابل پیشانی یا گیجگاه قرار دهید. عیب اینگونه تب سنج ها این است که تنها دمای سطح بیرونی سطح بدن را اندازه گیری می کند در حالی که برای اندازه گیری دمای دقیق تب، دمای درونی بدن نیاز است.
  • تب سنج پستانکی: این گزینه برای کودکانی که از پستانک استفاده می کنند گزینه مناسبی است. روش اندازهگیری کمی زمانبر است و چندان دقیق نیستند اما دقتشان قابل قبول است.
  • تب سنج های جیوه ای: این نوع تب سنج ها به دلیل وجود جیوه که بسیار سمی است دیگر رایج نیستند.  
2
دمای بدن را اندازه گیری کنید.

پس از تهیه تب سنج مطابق با نوع و روش استفاده دمای بدن را اندازه گیری کنید.

  • بین 36 تا 37 درجه سانتیگراد دمای بدن نرمال و میزان حرارت قابل قبول است.
  • اگر دمای بدن بیش از 38 درجه سانتی گراد باشد معمولا به این معنی است دمای بدن از حد نرمال فراتر رفته و شما به دلیل بیماری یا عفونت دچار تب شده اید.  
3
تشخیص تب بالا.

تب داشتن معمولا چندان نگران کننده نیست اما هنگامی که تب بسیار بالا باشد و برای مدت طولانی ادامه داشته باشد می تواند خطرناک باشد. در صورت مشاهده تب بالا سریعا به پزشک مراجعه کنید:

  • کودک سه ماهه یا کوچکتر در صورت داشتن تب 38 درجه سانتی گراد یا بالاتر نیاز به مراقبت های پزشکی دارد.
  • کودک سه ماهه تا دوازده ماهه در صورت داشتن تب 39 درجه سانتی گراد یا بالاتر نیاز به مراقبت های پزشکی دارد.
  • کودکان با سنین بالاتر و بزرگسالان با تب بالای 46 درجه سانتی گراد در صورت موثر نبودن درمان های اولیه نیاز به مراقبت های پزشکی خواهند داشت.
  • تب 42 درجه سانتی گراد برای مدت زمان طولانی در صورت عدم درمان به موقع می تواند منجر به توقف عملکرد بدن و آسیبهای مغزی شود.
  • همچنین در صورت مشاهده هرگونه تب برای مدت زمان بیش از 48 تا 72 ساعت و در کودکان زیر 2 سال بیش از 24 تا 48 ساعت، می بایست هرچه سریعتر به پزشک مراجعه شود. 
بخش دوم: مراقبت
1
لباس های کمتری به تن کنید.

هرچند که ممکن است در هنگام تب احساس سرما کنید، اما در واقع دمای بدن شما بیش از اندازه بالا رفته است و برای احساس گرما نیاز به کاهش دمای بدن خود دارید. با پوشیدن لباس های راحت، کمتر و نازکتر اجازه دهید حرارت اضافی بدن خارج شود. در صورت نیاز تنها از یک لحاف نازک و خنک استفاده کنید.

  • پوشیدن لباس های ضخیم زمستانه و استفاده از پتو می تواند در صورت تب داشتن خطرناک باشد زیرا باعث افزایش دمای هرچه بیشتر بدن خواهد شد. 
2
دمای اتاق را در حد مناسب نگه دارید.

بالا نگه داشتن دمای اتاق جلوی از دست دادن حرارت اضافی بدن را خواهد گرفت، اما از سوی دیگر دمای اتاق نباید بیش از حد سرد باشد. لرز داشتن یک واکنش طبیعی بدن است که سعی دارد با این روش دمای بدن را افزایش دهد. بنابرین اگر اتاق آنقدر سرد است که در حال لرزیدن هستید این موضوع باعث می شوید تب شما بیشتر شود.

  • اگر اتاق گرم و دم کرده است کمی پنجره را باز کنید یا اینکه از پنکه استفاده کنید.
3
با استفاده از آب دمای بدن را کاهش دهید.

قرار دادن پارچه نم دار بر روی پوست روش بسیار خوبی است برای کاهش دمای بدن؛ اما بهتر است مراقب باشید که بیش از اندازه خود را خنک نکنید. یک پارچه یا حوله نم دار روی پیشانی، پاها و دستها قرار دهید  یا یک اسفنج با آب ولرم روی بدن بکشید. آب مورد استفاده می بایست ولرم باشد تا در واکنش باعث ایجاد لرز در بدن نشود.

  • حمام  یا دوش گرفتن با آب ولرم روش آسان وخوشایندی برای کاهش تب به شمار می آید. اما از دوش آب سرد به دلیل ایجاد لرز و همچنین دوش آب گرم  پرهیز کنید. تنها کافیست آب ولرم یا کمی از دمای اتاق بالاتر باشد.
  • شستشو با اسفنج  و آب ولرم برای کاهش تب در کودکان گزینه مناسبی است.
  • ممکن است شنیده باشید که استفاده از الکل بر روی پوست می تواند باعث کاهش تب در بدن شود اما الکل از طریق پوست جذب شده و باعث مسمومیت خواهد شد؛ پس فقط از آب استفاده کنید.
4
برای کاهش تب از دارو های بدون نیاز به نسخه پزشک استفاده کنید.

اگر تب امان شما را بریده است می توانید دارو های تب بر یا کاهش دهنده تب مانند "استامینوفن" یا "ایبوپروفن" مصرف کنید که بدون نسخه پزشک از داروخانه قابل تهیه هستند. مطمئن شوید که هنگام مصرف از دوز مجاز توصیه شده فراتر نروید.

  • استامینوفن می تواند باعث کاهش تب، همچنین کاهش درد و دیگر عوارض جانبی در بدن شود. اگر از مشکلات کبدی رنج می برید، بدون مشورت با پزشک استامینوفن مصرف نکنید.
  • آسپرین نیز می تواند برای کاهش تب در بزرگسالان مورد استفاده قرار بگیرد اما برای مصرف کودکان به هیچ وجه توصیه نمی شود زیرا مصرف آسپیرین با ایجاد یک بیماری بسیار جدی بنام "سندرم ری"  مرتبط است.
  •  به خاطر داشته باشید که مصرف دارو می تواند احساس بهتری به شما بدهد اما علت اصلی ایجاد بیماری که منجر به تب شده است را درمان نمی کند. اگر احتمال عفونت باکتریایی وجود دارد می بایت هرچه سریعتر به پزشک مراجعه کنید و تمام دارو های تجویزی را مطابق با دستور پزشک با دقت مصرف کنید.
5
به اندازه کافی استراحت کنید.

با استراحت و خواب بیشتر به بدن در مبارزه با بیماری کمک کنید. این موضوع به معنای ماندن در رخت خواب برای تمام روز نیست بلکه تنها سعی کنید خودتان را خسته نکنید و فعالیت بی مورد نداشته باشید.

  • در خانه ماندن برای بهبودی هرچه بیشتر ایده خوبی است زیرا علاوه بر استراحت بدنی از انتشار ویروس و عفونت باکتریایی به دیگران نیز جلوگیری می شود.
بخش سوم: خوردن و آشامیدن به شیوه مناسب
1
به اندازه کافی مایعات مصرف کنید.

تب به آسانی منجر به کم آبی در بدن می شود که در پی آن علائم دیگری نیز در بدن بروز خواهد کرد. با مصرف بیشتر مایعات حال بهتری خواهید داشت و توانایی مبارزه بدن در مقابل بیماری را نیز افزایش می دهید.

  • میزان مناسب مصرف آب به وزن و میزان فعالیت بدنی بستگی دارد اما بیشتر افراد بهتر است 13 فنجان آب در روز بنوشند.
  • آب به عنوان نوشیدنی بهترین انتخاب است اما می تونید از آب میوه های طبیعی و همچنین نوشیدنی های ورزشی رقیق شده (1 بخش آب با 1 بخش نوشیدنی ورزشی مخلوط شود ) نیز به عنوان مایعات جایگزین استفاده کنید.
  • از یک رژیم غذایی حاوی مایعات پیروی کنید. منظور این نیست که تنها مجبور به استفاده از رژیم غذایی حاوی مایعات هستید. اما بهتر است غذاهای غیر سفت که به راحتی نیز هضم می شوند به منظور آبرسانی بیشتر به بدن، مانند بستنی چوبی و سوپ را در رژیم غذایی خود بگنجانید.
2
غذای مناسب بخورید.

وعده های غذایی سرشار از مواد مغذی که هضم آنها برای بدن آسان باشد کمک می کند بدن قوی باقی بماند و با بیماری مقابله کند. به اندازه کافی میوه و سبزیجات در رژیم غذایی خود جای دهید و از خوردن غذا های فرآوری شده پرهیز کنید.

  • مصرف مواد غذایی پروتئینی و استفاده از چربی های سالم موجود در منابع غذایی مانند روغن زیتون بسیار اهمیت دارد.
  • مواد غذایی که به صورت طبیعی شامل پروبیوتیک ها هستند مانند ماست می تواند به بدن برای مقابله با بیماری کمک کند.
  • همچنین مصرف مکمل های رژیمی مانند مولتی ویتیمین ها برای سلامت عمومی  و مصرف ویتامین سی و اسید چرب امگا-3 برای تقویت سیستم ایمنی و کاهش التهاب توصیه می شود. فراموش نکنید پیش از مصرف مکمل های رژیمی مخصوصا هنگام مصرف دارو با پزشک مشورت کنید. 
3
از مواد غذایی التهاب زا پرهیز کنید.

تب خود نوعی التهاب است که بدن برای مراقبت از خود در برابر مواد مضر از آن استفاده می کند. مواد غذایی که التهاب را در بدن افزایش می دهند باعث می شوند تب شما شدیدتر یا برای مدت زمان بیشتری ادامه پیدا کند. این نوع مواد غذایی همچنین با ایحاد سؤ هاضمه  و نفخ در بدن بیش از پیش باعث احساس نارحتی در شما خواهند شد. از مصرف چنین مواد غذایی مخصوصا هنگامی که تب دارید پرهیز کنید:

  • کربوهیدرات های بهبود یافته مانند شیرینی جات و نان تهیه شده از آرد سفید (بدون سبوس).
  • غذا های سرخ کردنی.
  • نوشیدنی های شیرین شده با شکر مانند نوشابه و آب میوه های غیر طبیعی
  • گوشت قرمز و محصولات فراوری شده دامی مانند سوسی و کالباس.
4
موا غذایی ضد التهاب مصرف کنید.

در حالی که بعضی غذا ها باعث ایجاد التهاب در بدن می شوند، مواد غذایی دیگری هستند که به صورت ضد التهاب عمل می کنند. در هر صورت اگر مصرف یک ماده غذایی خاص باعث ایجاد حالت تهوع، سؤ هاضمه یا استفراغ شود باید تا کاهش تب از مصرف آن پرهیز کرد. غذا های سبکتر و غیر اسیدی مانند سالاد، آجیل و دانه های سبوس دار در هنگام داشتن تب، بهتر توسط بدن هضم می شوند.  غذاهایی که ضد التهاب هستند:

  • میوه ها مانند توت فرنگی، گیلاس پرتقال
  • آجیل ها مانند گردو و بادوم
  • سبزیجات دارای برگ های سبز مانند کلم پیچ و اسفناج
  • ماهی های چرب مانند سالمون، تُن، ساردین
  • دانه های سبوس دار مانند جو، برنج قهوه ای، ارزن
  • روغن زیتون یا کانولا
بخش چهارم: درمان های جانبی
1
چای دم کردنی بنوشید.

دارو های گیاهای بسیاری هستند که به باور بسیاری می توانند بدن را در مبارزه با عفونت و کاهش التهاب یاری کنند. این گیاهان دارویی را در بسته بندی مخصوص دم کردنی می توانید از عطاری و بعضاً داروخانه ها خریداری کنید. مواد گیاهی دم کردنی که در هنگام تب می توانند برای بدن سودمند باشند در زیر آمده است:

  • چای سبز
  • بابونه
  • گیاه پنجه گربه
  • گیاه خار مریم (ماری تیغال)
  • آندروگرافیس
2
درمان با استفاده از داروهای هومیوپاتی.

هومیوپاتی به معنای "مشابه درمانی" است؛ در این روش درمانی داروهایی مصرف می شوند که سیستم ایمنی را برای از بین بردن بیماری مشابه تحریک میکنند. برای تب هایی که نیاز به مصرف آنتی بیوتیک یا دیگر مراقبت های پزشکی ندارند می توانید از این روش درمانی برای کاهش تب در بدن استفاده کنید. هرچند این مواد دارویی گیاهی و طبیعی هستن اما بهتر است پیش از مصرف مخصوصا در صورت مصرف دیگر دارو ها با پزشک مشورت شود.

  • داروی گیاه تاج الملوک (Aconitum)
  • بلادون یا شاهبیزک (Belladonna)
  • گیاه فاشرا (بریونیا)
  • یاسمن زرد (Gelsemium)
  • فروم فسفریکم
بخش پنجم: درمان علت اصلی ایجاد تب در بدن
1
بررسی علائم.

برای از بین بردن تب مهم این است که بدانیم چه چیزی باعث ایجاد آن شده است.  تمام علائم بیماری موجود در بدن را مشخص کنید. اگر علائمی هستند که نمی تواند دلیل ویروسی مانند گلودرد یا گوش درد داشته باشد برای تشخیص صحیح بیماری به پزشک مراجعه کنید.

  • در صورت مشاهده علائمی مانند گیجی، مشکل حرکتی، مشکلات تنفسی، لب و ناخن های کبود شده، بیهوشی، سفتی گردن یا سردرد شدید سریعا به پزشک مراجعه کنید.
  • تب بسیار بالا در کودکان می تواند باعث تشنج شود که معمولا بی ضرر است و نشان دهنده وجود مشکلات جدی در سلامت کودک نیست. با این حال بهتر است با مشاهده اولین تشنج کودک را هرچه سریعتر جهت بررسی علائم به پزشک نشان بدهید. در صورتی که تشنج بیش از چند دقیقه ادامه یافت با اورژانس تماس بگیرید یا بلافاصله پس از اتمام تشنج کودک را به بخش اورژانس یا اتفاقات برسانید.
2
مصرف آنتی بیوتیک.

اگر تشخیص بیماری عفونت باکتریایی مانند عفونت مجاری ادراری یا چرک کردن گلو باشد، پزشک داروی آنتی بیوتیک تجویز خواهد کرد که به درمان بیماری کمک می کند. دارو ها را مطابق با دستور پزشک مصرف کنید و در نهایت تب همراه با دیگر علائم پس از چند روز برطرف خواهند شد.

  • برای بیماری های ویروسی مانند سرما خوردگی و آنفولانزا، آنتی بیوتیک مصرف نکنید. این نوع دارو برای درمان بیماری های ویروسی موثر نیست.
  • دروه مصرف آنتی بیوتیک را حتی اگر احساس می کنید که دیگر خوب شده اید، تا پایان ادامه دهید. رعایت این موضوع کمک می کند که باکتری به کل در بدن ریشه کن شود و در آینده نسبت به آنتی بیوتیک مقاومت نشان ندهد. 
3
درمان بیماری های مزمن.

بیماری های مزمن التهابی و خودایمنی مانند "لوپوس"، "واسکولیت" یا "کولیت روده" می توانند باعث ایجاد تب شوند. بهترین روش برای درمان این نوع تب ها، دنبال کردن یک برنامه درمانی با کمک پزشک در جهت بهبود عامل بیماری است.

  • در صورتی که مبتلا به بیماری های خاص هستید، می بایست در صورت بروز تب به پزشک خود مراجعه کنید.
  • تب همچنین می تواند علائم اولیه وجود بیماری های جدی مانند سرطان باشد. در صورت مشاهده تب مداوم، برای اطمینان از عدم ابتلا به یک بیماری جدی به پزشک متخصص مراجعه کنید.
4
در صورت مشاهده تب حاصل از عوامل محیطی هرچه سریعتر تحت درمان قرار بگیرید.

اگر پس از قرار گرفتن در معرض حرارت شدید احساس تب می کنید، ممکن است علت هایپرترمی یا گرمازدگی باشد. در چنین شرایطی بدن می بایست هرچه سریعتر خنک شود.

  • دیگر علائم هایپرترمی شامل ضعف، حالت تهوع، گیجی، سرگیجه و مشاهده تغییر در وضعیت روانی می شود.
  • افراد مبتلا به هاپرترمی معمولا نیاز به درمان در بیمارستان دارند بنابرین باید هرچه سریعتر به بخش اورژانس بیمارستان مراجعه شود.
  • در حالی که در انتظار کمک های پزشکی هستید می توانید با درآوردن لباس های اضافی، شستشو با آب سرد، نوشیدن مقدار زیادی مایعات خنک و جا به جا شدن به مکانی خنک تر با سیستم تهویه، برای کاهش دمای بدن تلاش کنید. 
نکته ها: 
  • اگر قادر به برقراری ارتباط با کودک خود هستید از او بپرسید چه علائمی احساس می کند. او بهتر از شما از وضعیت بدنی خود آگاه است. 

  • توجه داشته باشید که تب ایجاد شده روشی است که به نابودی عفونت موجود در بدن کمک می کند. بنابرین کاهش و رفع تب به صورت کامل در بدن، ایده خوبی نیست. اما اگر تب بالای ایجاد شده باعث احساس ناخوشیندی در شما شده است کمک به کاهش تب منطقی است. در هر صورت، بیشتر تب ها نیاز به درمان ندارند.