چگونه از یک زمین لرزه یا زلزله جان سالم به در ببریم؟

Hossein Ghahramani's picture
گردآوری و ترجمه
حسین قهرمانی

واکنش سریع و مناسب هنگام وقوع زمین لرزه می تواند فاصله ی بین مرگ و زندگی باشد. زمین لرزه بر اثر جابجایی لایه های بیرونی یا همان پوسته زمین رخ می دهد که با برخورد با یکدیگر و درهم شکستن، باعث بروز زمین لرزه می شوند. برخلاف سیل و طوفان، زمین لرزه ها بدون هیچ هشدار قبلی رخ می دهند که معمولا با پس لرزه هایی نیز همراه هستند؛ هرچند پس لرزه ها معمولا نسبت به زمین لرزه ی آغازین از شدت کمتری برخوردار هستند. اگر به ناگاه گرفتار زمین لرزه شوید، تنها کسری از ثانیه برای تصمیم مناسب فرصت دارید. با خواندن گاه به گاه این مقاله مخصوصا اگر در مناطق زلزله خیز زندگی می کنید، خود را از نظر ذهنی برای واکنش سریع و مناسب، آماده کنید.

*** کوتاه و اورژانسی*** روی زمین به زیر چیزی محکم بخزید و از سر خود محافظت کنید. پیش از خروج به سمت فضای بیرونی، صبر کنید تا لرزه ها کاملا متوقف شوند. اگر هم اکنون در فضای بیرون هستید، از ساختمانها، تیرهای چراغ برق و کابل ها فاصله بگیرید.

واکنش مناسب - فضای داخلی (روش اول): روی زمین افتادن، پناه گرفتن و محکم گرفتن
1
روی زمین بیفتید.

 
دقیقا مانند واکنش سریع در برابر آتش گرفتن که شامل توقف، افتادن روی زمین و غلتیدن می شود (تکنیکی که فرد آتش گرفته برای خاموش کردن آتش باید استفاده کند)، واکنش سریع در هنگام وقوع زلزله نیز تکنیکی است که شامل سه گام کلیدی می شود: روی زمین افتادن، پناه گرفتن و محکم گرفتن.
اگرچه این تنها روش توصیه شده برای واکنش در برابر زلزله در فضای داخلی نیست اما روشی است که توسط "آژانس مدیریت بحران فدرال" (FEMA) و "صلیب سرخ آمریکا" (ARC) توصیه می شود.

  • زمین لرزه های شدید معمولا بدون هیچ هشداری رخ می دهند، پس توصیه می شود که به محض وقوع، سریع روی زمین بیفتید و پناه بگیرید. یک زمین لرزه ی کوچک می تواند در ادامه و در کسری از ثانیه به یک زمین لرزه ی بزرگ بدل شود. ممکن است باعث خنده ی اطرافیان شود، اما بهتر از این است که اقدام سهل انگارانه  به گریه ختم شود؛ شاید حتی دیگر فرصتی برای گریه و سوگواری نیز باقی نماند.
2
پناه بگیرید.

در زیر یک میز محکم یا هرآنچه در دسترس است پناه بگیرید. در صورت امکان از شیشه ها، پنجره ها، درب ها و دیوار های بیرونی ساختمان و هرآنچیز دیگری که احتمال افتادنش است مانند آویز های سقفی، کتابخانه و قفسه های دکوری فاصله بگیرید. اگر میز مناسبی در نزدیکی شما نیست، از سر و صورت خود را با قرار دادن دست و بازو در اطراف و کناره ها محافظت کنید و در یکی از گوشه های فضای داخلی ساختمان با در هم جمع کردن بدن، پناه بگیرید.  
آنچه نباید انجام دهید:

  • دویدن به سمت بیرون. احتمال اینکه هنگام تلاش برای خروج از ساختمان آسیب ببینید در مقایسه با اینکه در ساختمان بمانید، بسیار بیشتر است.
  • پناه گرفتن در زیر چارچوب درب. تنها یک شایعه است؛ جای شما در زیر یک میز در مقایسه با چهارچوب درب امن تر است مخصوصا در خانه های مدرن امروزی.
  • دویدن به سمت اتاق دیگری به منظور پناه گرفتن در زیر یک میز یا مبلمانی دیگر.
3
محکم بگیرید.

سطح کف زمین احتمالا درحال لرزیدن است و آوار در حال فرو ریختن. به هرچیزی که پناه برده اید محکم بچسبید و تا پایان یافتن تکان ها صبر کنید. اگر سطح محافظی در نزدیکی برای پناه گرفتن در زیر آن پیدا نشده است، همچنان با دست و بازو ها همچون سپری از سر محافظت کنید و بدن را روی زمین در هم جمع کنید.
 

4
اگر هنگام وقوع زلزله در رختخواب بودید، در همانجا بمانید.

خودتان را محکم بگیرید و با استفاده از بالشت از سر خود محافظت کنید، مگر اینکه در زیر چیزی قرار دارید که احتمال افتادن آن وجود دارد. در این شرایط به نزدیکترین جای امنی که در دسترس است تغییر مکان دهید.

  • بسیاری از آسیب ها زمانی رخ می دهند که افراد سراسیمه از تخت خارج می شوند و بر روی شیشه های شکسته پا برهنه راه می روند.
5
تا توقف کامل تکان ها و لرزه ها و تا زمانی که خروج به سمت فضای بیرونی امن شود، در داخل بمانید.

تحقیقات نشان می دهند که بسیاری از آسیب ها زمانی رخ می دهند که افراد درون ساختمان تلاش می کنند که  به مکان دیگری در داخل یا خارج از ساختمان جابجا شوند.

  • هنگام خروج از ساختمان کاملا مراقب باشد. به دلیل وقوع پس لرزه های کشنده، راه بروید، ندوید. در ناحیه ای به دور از تیر ها و کابهای برق، ساختمان ها و شکاف های سطحی زمین، جای بگیرید.
  • برای خروج از ساختمان از آسانسور استفاده نکنید. احتمال قطع برق و گیر افتادن شما در آسانسور وجود دارد. بهترین راه خروج شما راه پله است البته در صورتی که مسدود نشده باشد.
واکنش مناسب - فضای داخلی (روش دوم): مثلث زندگی
1
از روش مثلث زندگی به عنوان جایگزینی برای روش اول استفاده کنید.

اگر در نزدیکی شما میز یا مبلمان مشابهی برای پناه گرفتن در زیر آن در دسترس نبود، گزینه های دیگری هست که در صورت سرعت عمل به موقع می تواند کارآمد باشد. اگرچه این روش توسط بسیاری از مراجع رسمی و جهانی امنیت زلزله مورد بحث و مجادله قرار گرفته است اما می تواند در مواقعی که ساختمان درحال فرو ریزش است جان شما را نجات دهد.
 

2
مبلمانی در نزدیکی یا هر سازه ی مستحکمی در نزدیکی پیدا کنید.

تئوری مثلث زندگی بر این اساس است که فرد درر کنار یک سرپناه قرار می گیرد و نه در زیر آن. وسایل موجود در منزل مانند مبل راحتی معمولا در هنگام فروریزش کامل ساختمان که سقف بر روی کف در هر طبقه فرو می ریزد، معمولا در کناره های خود یک فضای خالی میانه ی آوار باقی می گذارند که می تواند جان فرد را در صورت پناه گرفتن فرد در این فضا ها نجات دهد.
حامیان این طرح بر این باورند که در صورت فروریزش کامل ساختمان اگر جایی برای زنده ماندن باشد، همین فضا های ذکر شده خواهند بود.

3
بدن را در کنار سازه یا مبلمان انتخابی، به شکل جنینی در هم جمع کنید.

داگ کاپ (Doug Copp) ایده پرداز اصلی روش مثلث زندگی می گوید که این روش غریزی سگ ها و گربه ها برای در امان بودن هنگام زلزله است و می تواند برای انسان ها نیز مورد استفاده قرار بگیرد.
 

4
کارهایی که نباید هنگام وقوع زلزله انجام داد را جدی بگیرید.

اگر جایی برای پناه گرفتن نبود، در همان جایی که هستید به حالت جنینی بدن را در هم جمع کنید و روی سر خود را برای محافظت بپوشانید. اما کارهایی که نباید انجام دهید:

  • رفتن به زیر چهارچوب درب. افراد معمولا در صورت افتادن ستون درب در اثر سنگینی ضربه ی زمین لرزه در زیر چهارچوب درب له شده و می میرند.
  • رفتن به راه پله برای فرار از زلزله و پناه گرفتن. حرکت به سمت راه پله اقدام خطرناکی است زیرا در هر لحظه ممکن است که ساختار پله در هم فرو بریزد یا بشکند.
5
توجه داشته باشید که روش مثلث زندگی توسط یافته های علمی و متخصصین مورد تایید قرار نگرفته است.

تکنیک "مثلث زندگی" (Triangle of life) بسیار بحث برانگیز بوده است و در هنگام وقوع زلزله روش اول (افتادن روی زمین، پناه گرفتن، محکم گرفتن) اولویت دارد.

  • چندین مشکل در رابطه با روش مثلث زندگی مطرح می شود. اول اینکه تشخیص مکان مثلث زندگی سخت است زیرا اجسام در هنگام زلزله به بالا و پایین و به کناره جابجا می شوند. دوم اینکه بررسی های علمی نشان می دهند بیشتر عوامل منجر به مرگ افراد به دلیل افتادن افراد و اجسام رخ داده اند و نه فرو ریختن سازه ی ساختمان.
  • ایده ی مثلث زندگی اما عمدتا تمرکزش به زنده ماندن در ساختمان هایی است که کاملا فرو می ریزند. حامیان این طرح مخالفان را به دلیل تمرکز آنها بر روی سازه های ساخته شده مطابق استاندارد های کشور های پیشرفته که سازه در طی زلزله فرو نمی ریزد مورد سرزنش قرار می دهند.
  • بسیاری دیگر از متخصصین از سوی دیگر معتقدند که بسیاری از آسیب ها نتیجه ی جابجایی افراد برای یافتن یک جای امن است به جای اینکه در سرجای خود باقی بمانند. از آنجایی که مثلث زندگی توصیه اش به جابجایی برای قرار گرفتن در مکان مناسب است، این روش را نفی می کنند.
  • تمام آنچه گفته شد به شما کمک می کند که از پیش استراتژی های مناسبی در ذهن برای واکنش مناسب در مقابل زلزله داشته باشید. برای مثال در خانه و محل کار می توانید در هر اتاق نزدیکترین مکان امن را در ذهن خود تجسم کنید. جایی که از استحکام کافی برخوردار باشد و در اطراف چیزی برای افتادن بر روی شما وجود نداشته باشد.
بخش سوم: واکنش مناسب هنگام زلزله در فضای بیرونی
1
تا پایان یافتن زمین لرزه در فضای بیرونی باقی بمانید.

با اقدام های "قهرمانانه" یا جسورانه برای نجات شخصی به سمت فضای داخلی نروید. بهترین مکان برای شما ماندن در فضای بیرونی و فاصله گرفتن بیشتر از ساختمان ها است. بیشترین خطر در نزدیکی ساختمان ها در خروجی ها و کناره های دیوار های خارجی وجود دارد.
 

2
از ساختمان ها، سازه های شهری و تیر های برق فاصله بگیرید.

در فضای بیرونی هنگام زمین لرزه و پس لرزه خطر اصلی در نزدیکی هرگونه سازه ی قابل فروریزش وجود دارد. پرتاب شدن آوار ها تا فاصله های زیاد را جدی بگیرید و تا جای امکان فاصله ی خود را حفظ کنید.
 

3
اگر درون خودرو قرار دارید هرچه سریعتر خودرو را متوقف کنید و درون خودرو باقی بمانید.
  • در نزدیکی ساختمان ها، درخت ها، تیر های برق و گذرگاه ها توقف نکنید. پس از پایان یافتن کامل زمین لرزه با احتیاط به راه خود ادامه دهید.  از راه ها، پل ها و سطوح شیبداری که ممکن است در اثر زلزله تخریب شوند، دوری کنید.
4
اگر در میان آوار گرفتار شدید، آرامش خود را حفظ کنید و منتظر اقدام تیم های نجات بمانید.

اگرچه ممکن است بر خلاف خواست غریزی شما باشد، اما منتظر ماندن برای اقدام تیم های نجات در شرایطی که در زیر آوار گیر افتاده اید احتمالا بهترین کاری است که می توانید انجام دهید.

  • فندک یا کبریت روشن نکنید. نشت گاز یا دیگر مواد شیمیایی قابل اشتغال می تواند منجر به آتش سوزی شود.
  • حرکت نکنید و باعث بلند شدن گرد و قبار نشوید. بینی و دهان خود را با یک تکه پارچه یا لباس بپوشانید. .
  • روی یک تکه لوله یا دیوار ضربه بزنید تا تیم نجات مکان شما را تشخیص دهد. برای درخواست کمک در صورت امکان از یک سوت استفاده کنید و از فریاد زدن تنها به عنوان آخرین چاره استفاده کنید زیرا باعث تنفس میزان خطرناک گرد و قبار می شود.
5
اگر در نزدیکی آب قرار دارید، آماده ی مواجهه با سونامی احتمالی نیز باشید.

سونامی زمانی رخ می دهد که زمین لرزه موجب تلاطم شدید آب های زیرین و حرکت امواج قدرتمند به سمت سواحل و مناطق مسکونی می شود. اگر زلزله ای رخ داده است و مرکز آن نیز در میان اقیانوس است، احتمالش زیاد است که باید آماده ی سونامی باشید.
 

نکته ها: 
  • زلزله در کسری از ثانیه می تواند در صورت عدم اقدام به موقع منجر به مرگ شود. در چنین شرایطی به جای نجات اموال و چیزهای ارزشمند خود به فکر نجات جان خود باشید. 

  • از نوزاد و کودک خود در هنگام زلزله با نگه داشتن آنها در زیر سرپناهی محکم محافظت کنید. حیوان خانگی خود را در صورتی که در نزدیک شما قرار دارند به زیر میز یا سرپناه بیاورید. 

  • اگرچه نجات جان دیگران در چنین شرایطی ممکن است اقدام درستی به نظر بیاید اما به دلیل زمان بسیار محدودی که هنگام زلزله وجود دارد بهتر است پیش از به خطر انداختن خود برای نجات جان دیگران، برای نجات جان خود تلاش کنید. 

  • گام های ذکر شده در این مقاله را برای دیگر اعضای خانواده نیز شرح دهید و در صورت زندگی در مناطق زلزله خیز اقدامات پیشگیرانه و ایمنی را جدی بگیرید. 

  • توجه داشته باشید که بعضی زمین لرزه ها در واقع پیش لرزه هستند و ممکن است زمین لرزه ی اصلی با شدت بسیار بیشتر رخ دهد.